Op nao 7 maol 11

De historie van de Gelaense Vastelaovend
 

Eine trökblik op meë es 66 jaor vastelaovend in Gelaen.
 
   
    ‘t Geit good mit de vastelaovend in Gelaen. De lètste jaore waere de aktiviteite die in ‘t kader van de vastelaovend door ónger angere de vief vastelaovesvereiniginge van Gelaen georganiseerd waere, drök bezóch. Maer auch ummer meë luuj hawte zich op ein of anger meneer bezig mit de vastelaovend.
Gelaense zengers, zangeresse en groepe zeen al jaorelank väöl gevraogd in neet allein de Gelaense vastelaovend mer ouch wiet boete de Waereldsjtad!
Of kiek èns nao de groate optoch, dae wurd jeder jaor langer en sjoander.
Loup èns bènne in de Hanenhof, de Flaarissetempel in ‘t centrum: groate kans dat geer kènt aansjuuve aan de bar in de foyer.

Dat is waal èns angesj gewaes. Nao jaore van gedoogde vastelaovesviering is pas róndj 1940 de vastelaovend oet de illegaliteit getraoje en waere de eësjte Gelaense vastelaovesvereinigingen opgerich. En dan te bedènke dat al in de Middeleëuwe oetbundig vastelaovend gevierd woort. Zelfs zoa oetbundig dat drossaert Duijker in 1707 ordonnantiën oetvaardigde wo-in ónger angere ‘t tappe van ein glaeske beer en ‘t viere van vastelaovend op zóndig en angere heilige daag ónger de kirkdeens woort verbaoje.  
       
    In ‘t beukske “Gelaen Veuroet” dat door de Heemkundevereniging is oetgegaeve bie gelaeg van ‘t 44 jaorig jubileum van de Flaarisse stjeit gesjreve dat notabele en geistelikke jaorelangk geprobeerd höbbe óm initiatieve óm de vastelaovend in Gelaen professioneler van de gróndj te kriege, taenge te hawte.
Es argument woort aangehaold dat vastelaoves-aktiviteite “de goede zeden stelselmatig ondermijnden” en dat met name de jóngere väöl te väöl drónke, en op waeg nao hoes väöl laeve maakde en sjpulle van anger luuj veranneweerde.
In de jaore nao de eëuwwisseling woort ‘t viere van vastelaovend verbaoje, maer woorte toch versjillende bals en konzerte georganiseerd die in ‘t teike van de vastelaovend sjtónge. Gemaskerde bals bleve aevel verbaoje, wo-op ouch sjtreng woort gekontroleerd door de plisse.
De Gelaense middensjtenjers hele vol dat ‘t baeter zou zeen óm toesjtömming te gaeve óm vastelaovesbals in de Gelaense kaffees te organisere, omdat angesj de Gelaense centjes in anger plaatse oetgegaeve zouwe waere. Want vastelaovend viere dege de luuj toch, mer dan in Zitterd of Baek. En woróm waor in die tweë gemeintes waal al jaorelank vastelaovend, en in Gelaen nog neet? Dat koosjte veer in Gelaen toch ouch van de gróndj kriege!
Pas róndj 1935 woort opnuuj geprobeert de georganiseerde vastelaovend op ein gepaste wies van de gróndj te kriege, óndanks alle verzèt van ‘t gemeintebesjtuur en de kirk.

Mit de kóms van burgemeister van Banning woort de waeg vriegemaak óm de vastelaovend in Gelaen meë vorm te gaeve, mer dan waal vanoet de eëuwenawwe tradisie van cultuurfeës en narrefratse. ‘t Goje veurbeeld laog sjus euver de Duutsje grens. In Kölle en Aoke woort al jaore vasteloavend gevierd, en mennig Limburgs echtpaar dat get meë te vertaere haw, ginge doa jeder jaor haer.

Vanoet de middesjtandvereiniging sjtóng eine man op dae wou probere óm ein vereniging op te richte die de vastelaovend in gans Gelaen vorm moosj gaeve. Gied Joosten verzamelde vanoet de keigelklub Rollend Vermaak ein paar luuj om zich haer, en bènne de kortste keëre hawwe ze ellef man biejein óm same de Sjtadsvasteloavesverenging De Flaarisse op te richte.
In 1947, bie de viering van ‘t 25 jaorig besjtaon van et Gemeintehoes in café Terminus waor ‘t zoawiet. Gied Joosten kaom in Terminus bènne mit ’n narrekap op en maakde de oprichting van de Flaarisse bekènd.
       
    In januari 1948 haw Jean Janssen de eër óm es eësjte Gelaense sjtadsprins ‘t vastelaovesezoen van 1948 in te gaon. Hae woort oetgerope op de Bóntje Aovend in de Royal. Daezelfde aovend woort ouch de eësjte Gelaense sjlager geprizzenteerd: “Gelaen dat wurt ein Waereldsjtad”, womit ouch nog veur d’n eesjte keër de naam Waereldsjtad gebroek woort. Eine gedènkwaardige aovend dus!
Ein resepsie waor sjnel gepland in hotel Canisius , mer eine optoch zaot nog neet d’rin. Toch koosj Jean I zich in augustus van dat jaor aan ‘t Gelaense publiek veursjtèlle in eine echte optoch. Geine vastelaovesoptoch, mer eine historische sjtoet bie gelaeg van et 50 jaorig regeringsjubileum van Keuningin Wilhelmina.
Ein jaor later woort de eësjte echte Revue Gelaen Waggelt georganiseerd.   
      
    De eësjte 11 jaore kenmerkde zich door väöl wisselinge in de Raod. Al in 1952 zeen alle leje van ‘t eësjte oer vertrokke. Op dat momenr besjteit de Raod nog mer oet veer leje. Dit deeg de ontwikkeling van de vastelaovend in Gelaen gein good. Toch bestjaon de aktiviteite die in de eesjte jaore zeen gesjtart nog ummer: de groate optoch (1949), de Revue Gelaen Waggelt (1949) en de vastelaoveskirmes (1956). 
‘t Is aan burgemeister Van Banning te danke dat de Flaarisse in 1958 opnuuj georganiseerd woorte en d’r weer èllef man in de Raod zitte, wo-ónger ein aantal Flaarisse van de eesjte jaore en twee wèthauwers es veuroet gesjaove poste van burgemeister Van Banning.
Jean Janssen wurt de nuje Opperflaaris en Burgemeister van Banning wurt beneump tot de eësjte Groatvors. De Flaarisse kriege ein nuuj gezich, mit es verrassend detail dat de aw patsje verkoch woorte aan de Uule in Awt Gelaen, die ’n jaor eërder opgerich woorte.
De volgende jaore waere weer ein aantal nuuje aktiviteite gesjtart: de Prónkzitting (1958) en de oetroping van de eesjte jeugprins (1959).

Ouch in anger wieke van Gelaen woorte langzaam mer zeker vastelaovesvereiniginge opgerich.
Nao de Swentibolders (Lèntjheuvel) in 1956 en de Uule (Awt Gelaen) in 1957 waore in 1960 de Sjoutvotte (Kloes) aan de beurt. In 1970 volgde de Kraonkelaere (de Kraonkel).
De Swentibolders fuseerden, es gevolg van ein tekort aan leje in 1974 met CV de Toepers oet Lèntjheuvel tot CV de Lèntjwurm. Dees vereiniging heel ‘t vol tot 1986, mer woort opnuuj geplaog door ein tekort aan leeje.
In 1988 woorte de Swentibolders opnuuj opgerich, deze keër mit meë sukses.
    
    De tweede (’58-’69) en driede periode (’69-80) van 11 jaor van de Flaarisse waor ein sjtabiele periode: de leje bleeve allemaol lang zitte en de achterban van vriewilligers greujde oet tot bienao 60 man.
Mennig prins woort nao verloup van tied verdeenstelik lid van de Raod van Ellef.
In 1973 woort de Hanenhof de nuje Flaarissetempel.
Dit waor ouch de tied dat meë en meë zate hermeniekes woorte opgerich, wat oeteindelik resulteerde in de oprichting van ‘t Waereldsjtad Kepelkes Konkoer in 1979.

De veerde periode van 11 joar (’80-’91) waore de jaore van verangeringe. Väöl al jaore zittende leje naome aafsjied, mer woorte gelökkig opgevolg door minstens zo creatieve nuuj leje. In dees periode is ouch et inmiddels traditionele vlaghijse oetgegreujd tot ein volwaardige aktiviteit. Burgemeister-Groatvors Elsenburg woort opgevolg door Lurvink dae ein nuuj beteikenis aan ‘t fenomeen Sjleuteleuverdrach haet gegaeve.
In deze periode wurt op initiatief van Ben Erkens en Thijs Arts ein nuuj evenement georganiseerd: 't Gelaens Vastelaoves LeedjesKonkoer, mit ein jury die bestjeit oet aafgevaardigde van alle Gelaense Vastelaoververeniginge. Dit beteikende ouch ‘t ènj van ein Flaarissetradisie, namelik dat de Flaarisse bepaolde wat de jaorlikse Gelaense sjlager zou waere. 
       
    In de viefde periode van 11 jaor (’91-’02) óntsjtoan weer ein aantal fantastische evenemente: ‘t Sjmartlappefestival (1997) dat es Teeke Zènge en Teeke Blaoze begoosj in de kaffee van de Hanenhof en óngertösje de groate zaal vol krig, en ‘t Kepelkes en Rammelesjangkonkoer es opvolger van ‘t Waereldsjtad Kepelkes Konkoer, en noe omgeduip tot Laot Gaon middig op de mert.
Dit is ouch de periode dat de Sociëteit Awt Prinse (SAP) eine nuje koers geit vare: de Belsje Middig is al nao de eësjte aaflevering ein tradisie, woveur de groate zaal in de Hanenhof al sjnel te klein is.
‘t Is ouch de periode dat ein ènj kaom aan de jeugvastelaovend in de Hanenhof wo doezende jóngere hun rundjes drejde in de groate zaal.  
      
    De viefde periode woort aafgesjlaote mit 't 5x11 jaorig jubileum en de organisatie van de oetreiking van de Orde van de Gulden Humor.
De Flaarisse zouwe de Flaarisse neet zeen es ze neet de neuëdige iezers in et vuur höbbe óm ouch de zösde periode van 11 jaor tot ein sukses te make.


  
(deile zeen euvergenòmme oet ’t book De Waereldsjtad, 5 x 11 jaor Flaarisse in Gelaen, oetgegaeve door drökkerie Keulers, 2002)
 

Deel deze pagina